Vaarwel ‘Swiebertje’

Joop Doderer is vanmorgen op 84-jarige leeftijd in zijn woonplaats Roelofarendsveen overleden. Doderer maakte furore in Swiebertje, een serie die vandaag de dag een zo ongeveer mythische status heeft.

Film, theater en televisie doen weer een beroep op
hem. In 1986 wordt hij getroffen door een hartinfarct. Maar hij komt
terug als acteur. ‘Als het even kan, wil ik tot mijn tachtigste
doorgaan’. In 2001 moet hij een theatertournee op advies van zijn
cardioloog afgelasten. Hij is voor zo’n zware inspanning niet voldoende
hersteld van een hartoperatie, vindt zijn cardioloog. ‘Ik kom
terug,”’zei Doderer. ‘Ik wil tot mijn negentigste toneelspelen’.

Die leeftijd heeft Doderer niet mogen bereiken, helaas. Vaarwel, Swiebertje.

Johan Heinrich Doderer werd geboren op
28 augustus 1921 in een remonstrants gezin te Velsen. Zijn vader was
onderwijzer, later leraar lichamelijke opvoeding aan een middelbare
school in Amsterdam. Na de Willem Hovy Mulo in Amsterdam te hebben
doorlopen, wordt Joop Doderer door de Toneelschool in Amsterdam ‘bij
gebrek aan talent’ afgewezen. In 1939 wordt hij vanwege zijn
gedrevenheid bij Het Nederlandsch Tooneel geëngageerd als volontair. Hij
volgt toneellessen bij Johan Schmitz, maar wordt vooral gevormd door de
praktijk.

De Tweede Wereldoorlog betekent het
voorlopige einde van zijn carrière, want Doderer weigert lid te worden
van de Duitse Cultuurkamer en duikt in 1942 onder in Stompetoren bij
Alkmaar. In 1945 hervat hij zijn loopbaan bij het cabaret het Gaat Goed
(GG) van Jan Musch. Daarna gaat hij naar het gezelschap van Johan Kaart
en Cor van der Lugt Melsert en vervolgens naar Comedia. Hier ontdekt Wim
Sonneveld hem in 1953. Bij Sonnevelds cabaretgezelschap krijgt hij zijn
eerste landelijke bekendheid.

Doderer is bovendien bijna vijf jaar
actief in Groot-Brittannië bij toneel en film, al komt hij voor enkele
toneel- en filmrollen af en toe naar Nederland. Daarna keert hij
definitief terug. Film, theater en televisie doen weer een beroep op
hem. In 1986 wordt hij getroffen door een hartinfarct. Maar hij komt
terug als acteur. ‘Als het even kan, wil ik tot mijn tachtigste
doorgaan.’ In 2001 moet hij een theatertournee op advies van zijn
cardioloog afgelasten. Hij is voor zo’n zware inspanning niet voldoende
hersteld van een hartoperatie, vindt zijn cardioloog. ‘Ik kom terug’,
zei Doderer. ‘Ik wil tot mijn negentigste toneelspelen.’

Joop Doderer trouwt in 1957 met de
cabaretière Conny Stuart. Dit huwelijk duurt enkele jaren. Uit zijn tien
jaar durend tweede huwelijk heeft hij een dochter. In 1972 trouwt hij
voor de derde keer. Met echtgenote Esther heeft hij een zoon en een
dochter.

Vanaf eind jaren veertig valt de stem
van Doderer in tal van radioprogramma’s te horen. Met name in de periode
1953-1959 waarin hij deel uitmaakt van het cabaretgezelschap van Wim
Sonneveld, is dat in amusementsprogramma’s, zoals “De Bonte
Dinsdagavondtrein” (AVRO) en met het Sonneveldcabaret in “Waar de blanke
top“ (VARA). Grote radioroem oogst hij als Opa Bobby in de door Geert
Elfferich en Jan Moraal geschreven komedie “Koek en ei”, een wekelijks
feuilleton over een familie aan de ontbijttafel, met als
herkenningsmelodie het door Dean Martin gezongen “How do you like your
eggs in the morning”. De AVRO huldigt op 9 april 1959 schrijvers en
spelers (Ko van Dijk als opa Roel en Conny Stuart als Jo) uitbundig bij
de vijftigste aflevering. De honderdste aflevering wordt op 29 december
1960 gevierd. Bij dat jubileum heeft Ko van Dijk zich al laten vervangen
door Enny Mols-De Leeuwe, die als Mijnnie Koude tot het einde van “Koek
en ei” in juni 1961 mee ontbijt.

De AVRO-radio laat Doderer in 1960
meewerken aan de komische problemenrubriek “Duit in ‘t zakje” en enkele
cabareteske programma’s. Maar voor de radio is hij in de loop der jaren
toch vooral een te interviewen persoonlijkheid, die zijn licht mag laten
schijnen over het vaderlandse toneelleven, toneel- en filmproducties,
beroemde (overleden) collega’s en over zichzelf.

De voor onderwijzer opgeleide John Uit
den Bogaard (1911-1993) is behalve eindredacteur van de NCRV-omroepgids
ook kinderboekenschrijver. In 1936 creëert hij de figuur Swiebertje, een
zwerver vol streken en kattenkwaad en met een hart van goud, die
geregeld opdoemt in een dorpje waar de tijd heeft stilgestaan, en waar
Swiebertje de mensen dan ook nog een beetje vrolijker maakt. De NCRV
besluit in 1955 een Swiebertje-boek voor televisie te bewerken. Op 20
april 1955 komt Swiebertje op televisie tot leven; Joop Doderer speelt
de zwerver. Guus Hermus is de burgemeester, Coba Kelling Saartje en Tony
Foletta Bromsnor. Op 2 november 1955 volgt het tweede avontuur:
“Swiebertje als woonwagenklant”. Dit keer speelt Jo Vischer jr. de rol
van burgemeester.

Vervolgens blijft het stil. Pas in
1961 besluit de NCRV twee nieuwe Swiebertje-avonturen te maken, nu met
Annie Leenders als Saartje en Lou Geels als Bromsnor. De uitzendingen op
3 en 31 mei zijn de prelude voor een veertien jaar durend tijdperk. In
de loop der jaren wordt de cast rondom Doderer meerdere malen gewijzigd.
In serie 4 “Pas op Swiebertje” (1961 – 1962) speelt Jan Blaaser de rol
van burgemeester. In het seizoen 1962 – 1963 neemt Rien van Nunen deze
rol voor zijn rekening. In het seizoen 1964 – 1965 is Jetty Cantor de
nieuwe Saartje. In het daarop volgende seizoen krijgt Riek Schagen de
rol van huishoudster. In oktober 1968 wordt de ‘antiekhandelaar’ Malle
Pietje (Piet Ekel) als nieuwe figuur gepresenteerd. In het seizoen 1970
– 1971 neemt Louis Borèl de rol van burgemeester voor zijn rekening. De
laatste aflevering van de immens populaire jeugdserie wordt op 25 april
1975 uitgezonden. Swiebertje vertrekt naar Canada.

Het betekent tevens het einde van de
jarenlange, succesvolle Swiebertje-toneeltournees door het hele land.
Maar de NCRV-televisie is nog niet klaar met Swiebertje. Er volgen
diverse herhalingen. In 1990 laat de NCRV Felix Thijssen drie nieuwe
afleveringen schrijven, waarin Swiebertje uit Canada terugkeert en op
zoek gaat naar vroeger, de keuken van Saartje en het winkeltje van Malle
Pietje. Maar de NCRV durft een herleving van Swiebertje tenslotte niet
aan. In 1998 treedt Joop Doderer samen met Riek Schagen als Saartje voor
de laatste keer op in zijn Swiebertje-uitmonstering in een
reclamefilmpje voor ‘echte boter’.

Vergeten is Swiebertje echter niet.
Dat merkt de NCRV wanneer in de kerstvakantie van 2001 enkele
afleveringen worden herhaald. Gezien de positieve reacties, besluit men
om “Swiebertje” op video en dvd in de handel te brengen. Van de eerste
vijf afleveringen worden in enkele maanden 700.000 stuks verkocht. In
2004 verschijnen nog vijf afleveringen. De serie “Swiebertje” krijgt in
2001 de publieksprijs voor het beste tv-programma sinds 1951. In
Oudewater onthult Doderer in oktober 2003 een borstbeeld van Swiebertje
(foto). Dit stadje was namelijk het decor voor de serie. Het beeld – een
geschenk van de NCRV en Bridge Entertainment Group – krijgt een plaats
voor het stadhuis.

Praktisch vanaf het begin van de
Nederlandse televisie in oktober 1951 speelt Joop Doderer daar ook zijn
rol in. Het begint weliswaar met Swiebertje in 1955, maar echt
vereenzelvigd met deze zwerver wordt hij pas veel later. Daardoor
schittert Doderer in bijvoorbeeld “Arsenicum en oude kant” (AVRO), “Drie
is teveel” (KRO), “Oscar” (AVRO), “Driestuiversopera” (VARA), de serie
“Arthur en Eva” (KRO), “Joop Nachtegaal” (NCRV) en “De tante van Charlie”
(NCRV).

In de periode tot en met 1975 is
Swiebertje inderdaad een ‘obstakel’ voor veel andere rollen.
Noemenswaard uit die periode zijn toch: “Wat krijgen we nou” (een
NCRV-serie uit 1968 waarin Doderer vier rollen speelt), de comedy
“Citroentje met suiker” en de “Joop Doderer Show” (NCRV). In zijn
Engelse periode ziet Doderer in 1977 ook nog kans om de hoofdrol te
spelen in de zesdelige jeugdserie “Professor Vreemdeling” (NCRV). In
diezelfde tijd doet regisseur Willy van Hemert een beroep op hem voor
het tv-feuilleton “Dagboek van een herdershond” (KRO).

Doderers vertolking van de dronken
serverende butler in de korte klucht “Dinner for one” is van grote
klasse. Ook speelt hij een rol in de twintigdelige comedyserie “De kip
en het ei” (TROS) en “Een fijn span” (TROS). Vermeldenswaard zijn voorts
rollen in de zevendelige TROS-serie “Iris”, over een veearts (Monique
van de Ven), de dramaserie “12 Steden, 13 ongelukken” (VARA) en het
zesdelige “De eenzame oorlog van Koos Tak” (NPS/VARA/VPRO). In dit
ludieke drama gebaseerd op het HP-De Tijd-feuilleton van Rijk de Gooyer
en Eelke de Jong over het deels verzonnen, hilarische leven van een
alcoholische dagbladjournalist, speelt Doderer de tweedehands
autohandelaar en beste vriend van Tak, Bruinsma.

In het seizoen 1996-1997 maakt Doderer
met de Belgische komiek Gaston Bergmans een twaalfdelige, uit
verschillende sketches bestaande, komische serie “Joop en Gaston”
(NCRV). Daarnaast is Doderer vooral te zien in het theater (gespeelde
kluchten), in Nederlandse speelfilms, en in heel veel praatprogramma’s
over toneel(actualiteiten), toneelspelers en zichzelf. Teleac laat
Doderer in een cursus Engels meedoen. Het bedrijfsleven doet een beroep
op hem voor (tv-)reclames van Het Zwitserleven gevoel en Echte boter.

3 Reacties // Reageer

3 thoughts on “Vaarwel ‘Swiebertje’

  1. tinadvance

    Hello everybody!

    My name is Eva, I live in Scottsdale, AZ.

    I am here to network / interact with other people for sharing knowledge, discussing ideas, seeking advice, find business partners & the like.

    Regards,
    Eva

      /   Reply  / 
  2. Evelin Gorans

    Howdy! We are browsing for long run internet writers, will you be interested? This in turn will never prepare you rich on the contrary there is an engaging salary and if you very much enjoy article writing then this opportunity is for you.

      /   Reply  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>